نشست «عیار گرافیک مذهبی» حضور فرزاد ادیبی(طراح گرافیک و استاد دانشگاه)، مجید کاشانی(طراح گرافیک) و محمد اردلانی(طراح گرافیک) در فرهنگسرای اطلاعات(IT) و با همکاری سایت گرته برگزار شد.

در این نشست، ابتدا فرزاد ادیبی ضمن نمایش برخی آثار خود، که آن‏ها را اثرپذیرفته از مفهوم‏‌های دینی می‏دانست، اشاره کرد که از دیدگاه هنری، گرافیک مذهبی همان گرافیک آیینی است و آن را شاخه‏ای از هنرهای آیینی برشمرد.

به نظر وی هنر آیینی، هنری‏ست که در آن راز و رمزی نهفته است که برای فهم آن باید رمزگشایی شود. این رمزگشایی یک اتفاق مفهومی در هنر است که به نوبه‏ خود باید در ساختار هم نمود پیدا کند، به این ترتیب که ساختار هم، به مانند مفهوم نهفته‏ اثر، نشان از یک اتفاق ماورایی یا فراجهانی داشته باشد.

ادیبی افزود که گرافیک مذهبی ما، عمدتاً گرافیک مذهبی در مفهوم و نه در ساختار و قالب است. البته این مشکل مختص گرافیک مذهبی نیست بلکه کل گرافیک ما گرفتار این مسئله است؛ به عبارت دیگر، ساختار و مفهوم مکمل یکدیگر باید باشند.

بنا به نظر وی، کارهایی که در حیطه‏ تایپوگرافی به دست کسانی چون محمد احصایی، صداقت جباری و مسعود نجابتی نمونه‏هایی در گرافیک مذهبی یا آیینی هم در مفهوم و هم در ساختار هستند؛ دلیل این امر هم ماهیت رمزگونه‏ و انتزاعی نوشتار و وابستگی به هویت قومی یا ملی است، در حالی که تصویر امری جهان‌شمول می‌باشد.

در ادامه‌ این نشست، مجید کاشانی فشرده‌ تاریخچه‌ گرافیک مذهبی در جهان و ایران را ارائه کرد. وی در آغاز گرافیک را حاصل تعامل سه‌گانه‌ سفارش‌دهنده، طراح و جامعه‌ی مخاطب بیان کرد و«گرافیک مذهبی» را «گرافیک در خدمت مذهب» برشمرد. سپس در تعریف گرافیک مذهبی افزود که هر سفارشی که موضوع آن مذهبی باشد در زمره‌ گرافیک مذهبی قرار می‌گیرد و اعتقاد یا دل‌بستگی طرح به موضوع سفارش را در این کار لازم ندانست اما داشتن اطلاع کافی از موضوع را مهم دانست.

مجید کاشانی گفت که بیشترین نمود دین در عرصه‌ی هنر در قالب خط، اشیا(پارچه‌ها، ظروف، ابزارآلات جنگی، قلمدان‌ها و...)، معماری و کتاب(کتاب‌آرایی) بوده است؛ نخستین نمونه‌ تاریخی گرافیک مذهبی در دیوارنگاری‌های مصر باستان و تصویرسازی‌های آن دیده می‌شود و پس از آن در کتاب‌آرایی‌های انجیل در سده‌های نخست میلادی(سده‌ چهارم به بعد) در جهان باستان دیده می‌شود. تحول عمده در گرافیک با اختراع ماشین چاپ توسط گوتنبرگ صورت گرفت و تا انقلاب صنعتی در سده‌ هیجدهم دین گرافیک را به مانند دیگر هنرها به پیش می‌راند.

پس از این کاشانی به سرگذشت گرافیک مذهبی در ایران پرداخت و سرچشمه‌ آن را در ایران باستان، هخامنشیان و ساسانیان، دید. به نظر وی اوج این گونه گرافیک در مانی است که از هنر نقاشی و گرافیک امروزی برای بیان و گسترش آیین و دین خود استفاده کرد و سبکی خاص خود در خوش‌نویسی و کتاب‌آرایی پدید آورد.

کاشانی افزود پس از اسلام نیز تا زمان صفویه، به دلیل نبود ثبات و حکومت مرکزی، آثار در خورِ بازمانده‌ اندکی در دست است، اما صفویه در این میان یک نقطه‌ عطف بی‌نظیر است؛ برای نمونه می‌توان به نگاره‌های معراج‌ پیامبر و ابراهیم در آتش اشاره داشت. در دوره‌ قاجاریه و با ورود ماشین چاپ نخستین کتابی که به چاپ رسید، قرآن بود و چاپ سنگی، تحولی در کتاب‌آرایی نیمه‌جان ایران پدید آورد. کاربرد نمادهای مذهبی در این زمان حتا در سرلوحه‌ روزنامه‌ها مانند کاغذ اخبار و شرف دیده می‌شود. وی در پایان به اشیا، پرده‌ها، علامت‌ها و نقاشی قهوه‌خانه در دوره‌ قاجار اشاره داشت.

سخنران پایانی این نشست، محمد اردلانی در باره‌ تجربه‌های برگزاری چند کارگاه پوستر تجربی، از جمله درباره‌ی عاشورا، سخن گفت و پشتکار یا سماجت را کلید اقناع متولیان و مدیران فرهنگی برای برگزاری چنین کارگاه‌هایی دانست. وی از برگزاری نمایشگاه‌ها و کارگاه‌هایی در میان مردم، و نه در فضاهای بسته، گالری‌ها یا فرهنگ‌سراها، هم در تهران و هم در شهرستان‌ها سخن گفت و از مسئولان و نهادها به دلیل عدم حمایت از الگوهای مناسب تصویری برای جایگزینی شمایل‌ها و نمادهای سست و ضعیف بصری هیئت‌ها و مجالس عزاداری انتقاد کرد.