علامت هيئات، از عمومیترین نمادهای فرهنگ ايراني-اسلامي ماست که سالها دوش به دوش و خیابان به خیابان، همچون موزهای سیار در میان مردم میچرخد؛ اما کمتر کسی به خواستگاه تاویلی فرم این اثر هنری توجه کرده است؛جز عدهای پژوهشگر و علاقمند. حال آنکه، ریشهیابی این علامتها قطعن به مانایی و ارزشمند کردن هرچه بیشتر آنها کمک میکند.
به تيغههاي علامت خوب نگاه كنيد. شبيه سرو نيستند؟ سرو در فرهنگ ما نشانهي آزادگي، ايستادگي و مقاومت است. اگر به شلوارك و بازوبند ورزشكاران باستاني نگاه كرده باشيد، همين علامت را ميبينيد. لباس پهلوان ايراني بايد نشانههايي از ايستادگي در برابر ظلم و دفاع از مظلوم را با خود داشته باشد. سرو يكي از همين نشانههاست كه وقتي روي علامت هيئات مينشيند با كمي تغيير، شبيه چيزي ميشود كه امروز ما ميبينيم. منظور از تيغهي بزرگ كه در وسط علامت قرار دارد رهبر آزادگان جهان، حضرت سيدالشهدا(ع) است و تيغه هاي ديگر، ياران و همراهان ايشان به حساب ميآيند. شيرهاي آهنين شمشير به دست، نشانهي دليري و شجاعت هستند. شتر و زنگولهها نيز كاروان اسيران كربلا را به ياد ميآورند.
طاووس در فرهنگ ايراني مفهومي فراتر از زيبايي دارد. طاووس پرندهاي بهشتي است كه وظيفهي استقبال از خوبان هنگام ورود به بهشت و نگهباني از آنها و دفع شيطان را به عهده دارد. در واقع بايد گفت طاووس، دربان بهشت است. كبوتر و گنجشك نشانهي پاكي و رهايي هستند. ميگويند روز عاشورا كبوتران به وسيلهي بال و پرشان، پيكر برهنهي امام حسين(ع) را پوشاندند. مرغ رخ، كه چهره آدم دارد، يادآور اسب حضرت محمد(ص) براق است كه در شب معراج همراه پيامبر بود و خروس هم نشانهي بيداري و حمد و ستايش صبحگاهي است.
شالهاي بته جقه و سبز و سياه، پرچم مسلمانان را به ياد ميآورد. سياه به نشانهي عزا، سبز و سفيد به نشانهي آيين مسلماني، و بته جقه نشانهي ايراني بودن ماست. يعني ايرانيان مسلماني كه عزادارند. از تيغهها و پرندگان و حيوانات، هركدام دوتا بر روي علامت نشستهاند. اين قرينه بودن، يكي از اصليترين مشخصههاي هنر اسلامي است كه در معماري مساجد بيشتر به چشم ميآيد. به نوعی میتوان گفت که تاریخ اسلام را میتوان در همین موزهی سیار، به تماشا نشست.
بلند كردن علامت، در میان ایرانیان، نكوداشت تاريخ، هنر، و فرهنگ عاشورايي آنهاست. مسلماناني كه ميان ايراني بودن و مسلمان بودنشان فرقي نميگذارند و افتخارشان اين است كه زير علم امام حسين(ع) بزرگ شدهاند.
