|
(این مطلب پیش از این در مجله ی رودکی در سال 1354 منتشر شده است)
خط فارسی خط بسیار زیبایی است. حرکات متنوع تصویری آن امکانات بسیاری را برای خلاقیت هنرمند خطاط بوجود می آورد. هنرمند خطاط شکل کلمه را بر حسب موقعیت جمله با کلمه دیگر ترکیب می کند و مانند حروف لاتین حروف و کلمات در قالبی مشخص در پی در پی هم قرار نمی گیرند. بهمین جهت وقتی به شیوه های کلاسیک خط فارسی نگاه می کنیم ترکیبات کلمات هر بار زیبایی بخصوص را نشان می دهد:
اما وقتی مسئله چاپ مطرح شد و بناچار خط خط فارسی در قالبی تکنیکی قرار گرفت، امکانات هنرمندانه شیوه های خطاطی محدود و حتی ناممکن گشت. چرا که امکانات فنی اجازه نمی داد تا آن ترکیبات هنرمندانه خطاطان متجلی شود. بدین جهت تنوع شیوه ها نیز محدود بهمین نوعی فنی از شیوه نسخ شد و تمام تظاهرات زبان فارسی در چهارچوب کوچک این شیوه قرار گرفت. متاسفانه هنرمندان خطاط و طراحان گرافیست نیز نتوانستند در گسترش فنی خط فارسی کوششی تازه کنند. نتیجه آنکه شیوه های هنرمندانه قدیمی خط کم کم رو به فراموشی رفت و تکنیک نیز روز به روز همین شیوه ناقص خط فنی فعلی را ساییده و قالبی کرد و با اینکه در مدارس هنری و رشته های گرافیک بارها و بارها در زمینه خط حرف و سخن بسیار می رود و تمرین هایی برای طرح و خلق شیوه فنی تازه ای آغاز گشته اما متاسفانه نتیجه ای قابل قبول نداده است و جستجوها در حدی نبوده است که بتوان آنرا مطرح کرد.
خوشبختانه از چندی پیش بهزاد حاتم هنرمند جوان و بسیار با استعداد موفق شده است نمونه تازه ای در خط فارسی را طرح کند که با امکانات فنی کاملا تطبیق می کند. چیزی که اهمیت طرح جدید او را زیاد می کند بهره برداری مناسبی است که او از شیوه نستعلیق شکسته در خط خود کرده است و با استفاده از طرح حروف سری "ج" ها "س" ها و "ص" ها، "ن" و "ی" از خط شکسته هماهنگی خاص و بسیار مطبوعی با ساده کردن سایر حروف بوجود آورده است در شکل خط او زیبایی ریتم ها کاملا حفظ شده است.
ریتم عمودی "الف" ها، "لام" ها و "م" ها (الف تنها و الف آخر) و میم و لام اول، وسط، آخر و تنها و ریتم مایل "ح" ها، "د" ها، "ر" ها، "س" ها، "ص" ها، "ع" ها، "ک و گ" ها، "ن" ها، "و" ها و "ی" ها.
ریتم قوس های "ص" ها، "ط" ها، "ف" ها، "ق" ها، "و" ها و "ه" ها به طرز بسیار هنرمندانه ای به این خط امتیازاتی داده است که سادگی فنی حروف لاتین و زیبایی ریتمیک شیوه های قدیمی خط فارسی را یکجا نشان می دهد.
طبیعی است که طرح جدید خط زیبای "بهزاد حاتم" هنوز نشانه هایی از بهتر و کاملتر شدن را در خود دارد. اما آن چه بسیار موفقیت آمیز است شیوه ترکیب تازه ای است که این خط مطرح می کند و براحتی امکان می دهد از آن فرمهای متنوع تازه دیگزی به دست آید. طرح جدید خط بهزاد حاتم شاید در حد یک نقطه عطف در هنر معاصر گرافیک باشد. شاید این نمایشگر و آغاز چشم اندازی باشد که ثمره کوشش های دیگر طراحان گرافیک امروز ما را نوید می دهد.
امیدوارم بازهم این شانس را داشته باشم که طرح ها و ایده های اساسی سایر همکاران و طراحان را معرفی کنم.
|
